Het leven in de kolonie Veenhuizen (Norg) was zwaar en streng gereguleerd, met lange werkdagen onder toezicht. De bewoners leefden sober en met beperkte vrijheid, waarbij arbeid en discipline centraal stonden. Maria van der Lee werd op 17 november 1827 in de kolonie opgenomen, waar zij als arbeidster werkzaam was. Zij overleed daar op 21 juli 1830.
Maria van der Lee werd geboren op 26 juni 1774 te Zaltbommel, en trouwde op 9 april 1795 in Zaltbommel met Antony van Deventer. Uit dit huwelijk is in ieder geval één kind bekend: Dirk van der Lee, geboren 7 augustus 1798 te Zaltbommel.
In de volkstelling van 1810 staat Maria van Deventer vermeld in Zaltbommel, haar meisjes naam staat daar ook bij genoemd. Er wel een melding van hun zoon Dirk van Deventer, maar is geen melding Antony van Deventer.
Dirk van Deventer trouwt op 21 augustus 1823 met Anna Aletta Happels in Zaltbommel. De huwelijksakte van Dirk van Deventer geeft mogelijk het antwoord op de vraag waarom Maria in de kolonie Veenhuizen (Norg) is terechtgekomen.
In de huwelijksakte staat dat Maria van der Lee, huisvrouw van Antony van Deventer toestemming geeft voor het huwelijk. Antony van Deventer is dan sinds 23 jaar afwezig en zich buiten de mogelijkheid bevind toestemming voor het huwelijk te geven. Tevens is er te lezen dat de bruidegom en de bruid en zijn moeder verklaren niet te kunnen schrijven, en de akte niet ondertekenen.
Van Maria van der Lee is bekend dat ze gereformeerd was, wat het aannemelijk maakt dat Antony van Deventer dat ook was.
Antony van Deventer raakte uit beeld in een periode van Franse militaire bezetting, inkwartiering en verplichte rekrutering. In het militaire stamboek van de Bataafs-Franse periode (Nationaal Archief, 2.01.15, folio 41) wordt hij vermeld als militair. Hieruit blijkt dat hij dienst heeft gedaan binnen het Franse of Bataafs-Franse leger, dat was georganiseerd in regimenten, bataljons en compagnieën. In de bron wordt hij ingedeeld bij het 8e bataljon, 6e compagnie en aangeduid als jager (lichte infanterist), een functie binnen de lichte infanterie gericht op verkenning en mobiele gevechtstaken.
Zijn gereformeerde achtergrond werd in deze periode in sommige regio’s regelmatig geassocieerd met sympathie voor het Huis van Oranje en past binnen het bredere anti-Franse sentiment dat onder delen van de gereformeerde bevolking tijdens de Bataafs-Franse tijd voorkwam.
In hetzelfde stamboek wordt vermeld dat hij in 1804 in Engelse dienst is overgegaan. Deze vermelding duidt op het verlaten van de Bataafs-Franse militaire structuur en mogelijk aansluiting bij Britse of geallieerde militaire verbanden binnen de Napoleontische oorlogen.
Na het wegvallen van de structurele aanwezigheid van de vader binnen het gezin, raakte Maria van der Lee in een positie van toenemende afhankelijkheid. In combinatie met beperkte economische middelen en de sociale voorzieningen van de tijd kan dit hebben geleid tot ondersteuning via de armenzorg. Binnen dit systeem kon overplaatsing naar een instelling van de Maatschappij van Weldadigheid plaatsvinden wanneer lokale ondersteuning niet langer toereikend was.
Zo kwam Maria van der Lee in 1827 uiteindelijk terecht in de kolonie Veenhuizen. (Note: Er is nog iemand die in verband gebracht kan worden met Maria van der Lee. Over haar wordt geschreven dat zij beide namen gebruikte: Pieternelletje en Niese van der Lee.)
Aanwijzingen of ontbrekende schakels om de ouders van Maria van der Lee te achterhalen zijn van harte welkom. Elke tip, hoe klein ook, kan een belangrijke doorbraak betekenen.
Wat we inmiddels weten:
- Geboorte van Maria van der Lee op 26-06-1774 in Zaltbommel, dochter van Dirk van der Lee en Johanna Pellix;
- Dirk van der Lee werd geboren (blad 32) op 8-12-1746 in Waardenburg, kind van Johanna van Ewijk, onecht kind van Jacobus van der Lee.
- Huwelijk van Dirk van der Lee en Johanna Pellix (Peleks / Pelcks / Pellik) op 02-09-1773 in Zaltbommel.
- Overlijden van Dirk van der Lee op 29-04-1786 in Zaltbommel, begraven voor de armen. Overlijden van Johanna Pellix op 73 jaar oud op 25 april 1817 in Zaltbommel, dochter van Tobias Pellik en Maria Cieburg
Als Dirk van der Lee een onecht kind is, dan is de kans nihil dat we de werkelijk vader kunnen vinden, of het moet zo zijn dat Dirk voor het huwelijk is geboren. Vraag is dan wel wie Jacobus van der Lee was.