Het kleipijp gilde in Gouda.

Vanaf het begin van de 17e Eeuw tot in het begin van de 20e Eeuw werden er in Nederland kleipijpen gerookt. Een zeer breekbaar product waardoor het een wegwerp werd. Ze zijn dan ook overal te vinden, bijvoorbeeld op geploegde akkers, bagger uit sloten, voor nieuwbouw rijp gemaakte terreinen, oude beerputten. Kleipijpen werden massaal (na)gemaakt in diverse steden waarvan Gouda de belangrijkste was.

Twee kleipijp rokers
Twee kleipijp rokers

In 1640 dienen de Goudse pijpenmakers een verzoek in tot het mogen oprichten van een gilde. Dit pijpenmakersgilde telt in 1665 180 leden en in 1666 wordt de eerste Goudse pijpenmarkt gehouden. Daarna nam de fabricage van pijpen in Gouda een grote vlucht: in 1749  telde Gouda 349 pijpenfabrieken en de helft van de inwoners van Gouda was daarin werkzaam.

Naarmate de vaardigheden van de makers toenemen en de markt kwaliteit meer ging waarderen ontstond er een behoefte om de pijpen van een eigen merkteken te voorzien. Men ontwikkelde stempeltjes met daarin de initialen van de maker dan wel een afbeelding. Soms wordt er boven de initialen ook een kroontje afgebeeld.

Merkteken Kleipijp van der Lee
Merkteken van Jacobus van der Lee

Zo was het merkteken (brandewijnschaaltje al dan niet met een zwaan in schaaltje) vanaf 1693 gebruik bij Jacobus van der Lee (in beide variante). Jacobus van der Lee had een compagnonschap met Willem van der Lee. Na het overlijden in 1730 wordt het compagnonschap overgenomen door de weduwe Jacobus van der Lee, Jannetje Daniels van Schouwen. Willem van der Lee overleed achttien jaar later in 1748. De weduwe Willem van der Lee het compagnonschap over en heeft dit tot 1749 samen met Jannetje Daniels van Schouwen in hun bezit gehad.

Merkteken kleipijp van der Lee

In 1714 treed Arij van der Lee toe aan het Gilde in Gouda en neemt het merkteken “A” met een kroon in gebruik. De kleipijpen die uit zijn werkplaats komen voorziet hij van dit merkteken. Zeer waarschijnlijk heeft hij dit merkteken tot 1728 in gebruik gehad.

Bronnen:
– Goudse Pijpenmakers en hun merken door J. van der Meulen
– Jan van Oostveen – Kleipijpen

Tagged with:

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *