Pieter van der Lee vaart al vóór 1900 met motorschuit door de Noordvliet.

Recent heeft de auteur Anton Stig een voor Maassluis interessante ‘nieuwe’ ontdekking gedaan. Wat hem betreft zou lokaal schipper Pieter van der Lee uitgeroepen mogen worden tot ‘de enige, zoniet vroegste pionier’ op het gebied van de motorvaart in boezemwater van Delfland. Althans qua tijdspanne. Want, zo blijkt, deze Pieter van der Lee voer zelfs al vóór de eeuwwisseling (1898) met speciale permissie met zijn op petroleum gedreven motorschuit door lokaal water. Om precies te zijn een meter of vijfhonderd van de Noordvliet!

In zijn boek ‘100 jaar op stoom in eigen boezem’ over de vaargeschiedenis in deze regio wordt deze pioniersrol nu nog toegeschreven aan schippers uit onder meer het Westland, Utrecht en Den Haag. Zij kregen rond 1912-1913 pas formeel vergunning van Delfland. Vóór die tijd waren èn het waterschap Delfland èn de meeste omliggende polders faliekant tegen motorvaart in eigen sloot en vaart. Vooral vanwege het gevaar voor ondermijning en afslag van oevers en boezemkaden. Nadat een proefvaart met de ‘reddende engel’ – Engelbertus Moor uit ’s-Gravenzande op de ‘Nooitgedacht’- van Delft naar het Westland in 1913 had uitgewezen dat het allemaal wel meeviel, zijn hiervoor door Delfland pas op grotere schaal vergunningen uitgereikt.

Brief aan Pieter van der Lee

Publicist Stig baseert zijn Maassluise ontdekking op bewaard gebleven correspondentie uit 1898 waar hij bij toeval tegenaan liep in de archieven. Daarin verzoekt de dan 30-jarige schipper Pieter van der Lee uit Maassluis de provincie Zuid-Holland om ‘komende van de rivier’ het laatste stukje achter de Monstersesluis – de Noordvliet – voortaan ook op de motor te mogen varen. Van der Lee krijgt hiervoor uiteindelijk toestemming, omdat hij dikwijls graan moet lossen in een pakhuis aan het einde van de bebouwde kom. Stig wil met zijn nieuwste ontdekking de schipper – al is het postuum – hoe dan ook recht doen als boezemvarende pionier. Mocht het ooit van een tweede druk van zijn boek komen, dan komt de Maassluise pionier daarin ‘op zeker’ aan bod, zo belooft de auteur. “De scheepvaart op de Waterweg en op de grotere provinciale vaarwegen buiten beschouwing latend, is er in deze regio ongetwijfeld door meerdere schippers al vroeg op de motor door boezemwater van Delfland gevaren. Maar dat Van der Lee daar ook al vóór 1900 formeel toestemming voor heeft gekregen in boezemwater van Delfland, zelfs al praat je in dit geval slechts over een paar honderd meter van de Noordvliet, is toch wel opmerkelijk.

Rond de eeuwwisseling (1898) wil schipper Pieter van der Lee uit Maassluis, komend van de rivier, voortaan ook het laatste stuk achter de Monstersesluis – de Noordvliet – met zijn schip op de motor bevaren. Plek van bestemming: een pakhuis aan het eind van de bebouwde kom waar hij dikwijls graan moet lossen. Daarom schrijft hij in maart van dat jaar de ‘Hoog Edele Heeren’ van Gedeputeerde Staten aan. Hij meldt een motorvaartuig te hebben gekocht en vraagt om toestemming. Het bevaren van het bewuste stukje Noordvliet zou volgens de schipper geen enkel probleem moeten zijn, omdat de oevers dan allang van ‘kaaimuren’ zijn voorzien. Bovendien heeft de schipper ook het bestuur van de lokale Dijkpolder achter zich. Voorzitter J. Doelman Jzn. laat althans schriftelijk weten “geen bezwaar te hebben wanneer het verzoek van Van der Lee wordt ingewilligd.”

Brief aan Pieter van der Lee (vervolg)

Om een oordeel te kunnen vellen, winnen Gedeputeerde Staten advies in bij de beheerder van het boezemwater in kwestie, het Hoogheemraadschap van Delfland. De hoofdingenieur van het Delftse waterschap raadt zijn superieuren aan de provincie negatief in deze te adviseren. De Noordvliet is weliswaar van kaaimuren voorzien, maar, deze zijn vrij laag “zoodat bij het met eenige snelheid doorvaren het water op de kaaimuren en op den weg zal lopen.” En als er dan toch een vergunning afgegeven zou moeten worden, dan hooguit “onder de uitdrukkelijke voorwaarde dat de motor buiten werking blijft,” aldus de Delflandbeambte. Gedeputeerde Staten gaan daar echter niet in mee. Dat valt op te maken uit een brief die in augustus 1898 naar dijkgraaf en hoogheemraden van het Delftse waterschap wordt verstuurd en waarin Delfland formeel wordt verzocht Van der Lee vergunning te verlenen. Dat alles onder voorwaarde “dat de snelheid zoodanig beperkt worde dat het water bij het varen niet over de kaaimuren en de aangrenzende weg spoelt.”

Wie was schipper Pieter van der Lee uit Maassluis? Erika Verloop en Huib Geuze van het Stadsarchief in Vlaardingen hebben daar in nauwe samenwerking met publicist Stig de gemeentelijke registers van Maassluis nog eens op nageplozen. In elk geval blijkt het te gaan om een schipper met Westlandse roots en schippersbloed in de genen. Hij is een zoon uit het gezin van de in 1835 in Naaldwijk geboren vrachtschipper Antonie van der Lee, wiens vader Dirk van der Lee ook al schipper is geweest. Pieters vader Antonie van der Lee treedt in mei 1864 in De Lier in het huwelijk met Cornelia Smits uit Maasland. Uit dat huwelijk worden vier kinderen geboren: Pieter, Dirkje, Gerritje en Neeltje. Tussentijds verhuist het gezin van ‘Lier’ naar Maassluis, waar ze in de Marelstraat komen te wonen. Dan nog als ‘schippersknecht’ trouwt Pieter van der Lee op 23-jarige leeftijd in juni 1891 met de in Maasland geboren Adriana Susanna van der Gaauw. Ze krijgen drie dochters en een zoon, die sterft in hetzelfde jaar als hij geboren wordt (1899). In april 1936 verhuist Van der Lee uiteindelijk naar Rotterdam. Hij is dan geen vrachtschipper meer, maar ‘aardappelhandelaar.’ De plek van het pakhuis langs de Noordvliet waar Van der Lee ooit graan met zijn motorschuit aanvoerde, is niet bekend.

Over schippersbloed in de genen gesproken. Plaatsgenoot, naamgenoot en beurtschipper Jan van der Lee, die jarenlang met zijn schuit Johanna vanuit Maassluis een dienst onderhield tussen Delft en ’s-Gravenhage, blijkt eveneens familie van deze Pieter. Jan was een broer van Pieters vader Antonie. Zijn schuit lag eveneens in de Noordvliet (Veerstraat) afgemeerd. In de jaren twintig van de twintigste eeuw, duikt de naam Van der Lee vaker op tussen de vergunninghouders die van Delfland permissie kregen voor motorvaart. Dat betreft o.a. een ‘D.’ van der Lee, schipper van motorschuit ‘De Vijf Gebroeders’ uit het naburige Maasland. Met de ontdekking van Pieter van der Lee als ‘pionierende boezemvaarder’is Maassluis als het ware weer een nieuw wapenfeit in de lokale scheepvaarthistorie rijker, meent publicist Stig.  “Nogmaals, geen wereldnieuws, maar misschien wel een leuke wetenswaardigheid.

bron: Maassluise Courant – De Schakel